Shatavari: naukowe spojrzenie na ajurwedyjskie wsparcie zdrowia kobiet

Shatavari (Asparagus racemosus), ajurwedyjski adaptogen nazywany "Królową Ziół", trafia pod lupę zachodniej nauki — jak podaje branżowy magazyn SupplySide Supplement Journal, roślina od tysięcy lat stosowana w tradycji indyjskiej wspiera zdrowie kobiet na różnych etapach życia, a dziś jej działanie weryfikowane jest w badaniach klinicznych z rygorystyczną metodologią. W mojej praktyce fitoterapeuty widzę, jak wiele pacjentek szuka łagodnych, roślinnych rozwiązań na wahania nastroju, nieregularne cykle czy objawy menopauzy, dlatego ten materiał traktuję jako zaproszenie do spokojnej rozmowy o dowodach, a nie kolejną modę. Warto od razu podkreślić, że omawiane wyniki dotyczą standaryzowanych ekstraktów, a nie przypadkowego proszku z korzenia.

Od ajurwedy do zachodnich formuł

Nazwa "shatavari" w sanskrycie oznacza dosłownie "kobietę o stu mężach", co w tradycji ajurwedyjskiej miało podkreślać zdolność rośliny do wspierania płodności i witalności na przestrzeni całego życia. SupplySide opisuje ją jako "rasajanę", czyli klasyczną roślinę odmładzającą i ogólnowzmacniającą, a zarazem adaptogen, który pomaga organizmowi radzić sobie ze stresem. W praktyce indyjskiej przypisuje się jej szczególne działanie przy regulacji cykli miesiączkowych, wsparciu połogu oraz laktacji, a także łagodzeniu przebiegu perimenopauzy i menopauzy, w czym pośredniczy między innymi wpływ na równowagę energii Pitta i Vata — dwóch z trzech ajurwedyjskich dosz, łatwo rozstrajających się w okresie menopauzy.

Co już wiemy z badań klinicznych

W centrum nowej fali zainteresowania zachodnich producentów stoi standaryzowany ekstrakt SRI-81™ firmy Ixoreal Biomed, wprowadzony w październiku 2025 roku. Według przeglądu opublikowanego w SupplySide ekstrakt ten ma już pięć recenzowanych badań klinicznych, cztery dalsze zakończone i czekające na recenzję oraz dziewięć badań w toku. Jedno z najnowszych — trójramienne, randomizowane, z podwójnie ślepą próbą i grupą placebo, opublikowane w styczniu 2026 roku w International Journal of Women's Health — objęło 135 kobiet przez osiem tygodni i wykazało, że standaryzowany ekstrakt z korzenia shatavari był bezpieczny, dobrze tolerowany oraz wspierał zdrowie seksualne kobiet, a w połączeniu z ashwagandhą (Withania somnifera) dawał efekt addytywny.

Jak odnieść to do codziennej praktyki

Rynek zdrowia kobiet dynamicznie rośnie — Grand View Research, na które powołuje się SupplySide, prognozuje, że do 2030 roku jego globalna wartość przekroczy 77 miliardów dolarów, głównie za sprawą popytu na preparaty adresujące konkretne potrzeby kobiet, a nie tylko ogólną suplementację. W gabinecie tłumaczę pacjentkom, że adaptogeny działają subtelnie i wymagają regularności, a standaryzacja ekstraktu ma tu znaczenie kluczowe — proszek z korzenia bez podanej zawartości aktywnych saponin może mieć zupełnie inny profil niż ekstrakt użyty w badaniach. Przy wyborze suplementu warto więc sprawdzać nie tylko samą nazwę zioła, ale i konkretny standaryzowany ekstrakt (tu: SRI-81), producenta oraz listę opublikowanych badań. Kolejne wyniki są w drodze, więc temat z pewnością wróci.